راهنمای رصد آسمان تابستان- قسمت سوم: صورت فلکی‌های تابستانی و نوار کهکشان راه شیری

معین نعمتی
 
در سومین قسمت از راهنمای رصد آسمان تابستان در نظر داریم تا به معرفی صورت فلکی‌های این فصل بپردازیم. در بخش قبلی با سه عدد از این صور فلکی‌ها آشنا شدیم. هم‌اکنون به معرفی چهار صورت فلکی دیگر می‌پردازیم.
 
عقرب Scorpios  
اگرچند ساعت پس از غروب خورشید، زمانی که تاریکی مهمان آسمان شده است به سمت جنوب بایستید، صورت فلکی عقرب را مشاهده خواهید کرد. (عقرب، صورت فلکی ماه آبان شناخته می‌شود) احتمالاً ستاره‌ای نارنجی‌رنگ نظر شما را جلب خواهد کرد. سه ستاره به این ستاره سرخ فام که از رده غول سرخ است متصل شده‌اند و شاخک‌های عقرب را تشکیل داده‌اند. نام این ستاره نارنجی‌رنگ (قلب‌العقرب) است. پس از آن می‌توانیم بدن عقرب را دنبال کنیم تا به نیش عقرب که آخرین ستاره این صورت فلکی است برسیم.
 
 
قوس، کماندار Sagittarius
از قوس اغلب به نام صورت فلکی ماه آذر یاد می‌شود. درست در کنار صورت فلکی عقرب اندکی به شرق، می‌توانید صورت فلکی قوس را مشاهده کنید. این صورت فلکی که نمایانگر بدن یک کماندار است، بیشتر شبیه به یک قوری چای به نظر می‌رسد؛ یک قوری فضایی.
 
 
مار افسای (حوا)
بالاتر از صورت فلکی قوس و در کنار شاخک‌های عقرب صورت فلکی مارافسای یا مار دوش را مشاهده خواهید کرد. حوا ازجمله سیزده صورت فلکی است که دایره‌البروج درزمینه آن قرار دارد. ستاره بارنارد در این صورت فلکی دارای بیشترین سرعت ویژه میان ستارگان است؛ و همچنین دریکی از ستارگان مار افسای مولکول اکسیژن یافت شده است.
 
 
میزان (ترازو)
در کنار صورت فلکی اندکی به سمت غرب صورت فلکی میزان قرار دارد که یکی از 13 صورت فلکی دایره‌البروجی است. خورشید در ماه مهر در این صورت فلکی قرار دارد.
 
 
در این قسمت با چهار صورت فلکی اساطیری و دایره‌البروجی تابستان آشنا شدیم. موضوع دیگری که برای تابستان جای بحث دارد، نوار کهکشان راه شیری است که می‌توان با فاصله گرفتن از شهرها و به‌دوراز آلودگی نوری این راه شیری‌رنگ که پُر از ستارگان و سحابی‌ها و خوشه‌های ستاره‌ای است را با چشم غیرمسلح مشاهده کرد. در تابستان بهترین فرصت برای مشاهده و عکاسی از بازوی قوس کهکشان راه شیری است. محدوده این نوار شیری‌رنگ از صورت فلکی عقرب به قوس و تا سر سو ادامه دارد. این را هم بدانیم که قلب کهکشان راه شیری در نزدیکی صورت فلکی قوس قرار دارد.
 
 
جاثی Hercules
درست بالاتر از مار افسای و در کنار صورت فلکی شلیاق یک غول، زانوزده است. صورت فلکی جاثی یا زانوزده یکی از صورت‌های فلکی یونان باستان است. پیکره اصلی این صورت فلکی به شکل یک چهارضلعی و شبیه مربع است و به هر رأس تعدادی ستاره متصل هست که اعضای بدن این صورت فلکی است. حال اگر از این صورت فلکی اندکی به سمت غرب برویم، ستارگان یک‌کاسه بزرگ را تشکیل داده‌اند. این کاسه، صورت فلکی (تاج شمالی) است.
 
 
عوا (گاوران)
اگر همین مسیر را به سمت غرب ادامه دهیم، درست در کنار صورت فلکی تاج شمالی، یک ستاره نارنجی‌رنگ از قدر 1/ 0 به نام سماک رامح یا نگهبان شمال (Arcturus) مشاهده خواهید کرد که جز صورت فلکی عوا است. جالب است بدانید این ستاره دارای بیشترین سرعت شعاعی در بین دیگر ستاره‌ها است.
 
 
پیش‌تر نوار راه شیری را معرفی کردیم. اکنون می‌خواهیم در امتداد این نوار چند صورت فلکی جالب را معرفی کنیم. در میانه مثلث تابستانی، یک شکل آسمانی کوچک متشکل از 5 ستاره قرار دارد که به‌صورت یک پیکان است؛ صورت فلکی تیر یا سهم. در نزدیکی صورت فلکی تیر به راحتی می‌توانید یک چهارضلعی همانند متوازی‌الاضلاع را مشاهده کنید. نام این شکل آسمانی دلفین است.
 
 
آخرین صورت فلکی که به معرفی آن خواهیم پرداخت سپر نام دارد. یک صورت فلکی به شکل لوزی که بین سه صورت فلکی قوس، مار افسای و عقاب زندانی‌شده است.
 
 
معرفی اشکال آسمانی آسمان شب تابستان به پایان رسید. شاخص‌ترین صورت‌های فلکی را یاد گرفتیم که در قسمت بعد به آن‌ها نیاز خواهیم داشت. در بخش چهارم و پایانی این مقاله در نظر داریم تا اجرام غیر ستاره‌ای عمق آسمان را مورد بررسی و معرفی قرار دهیم.
 

توئیتر کانال تلگرام اینستاگرام صفحه فیسبوک انجمن اخترشناسی شیراز